J’apprends le braille avec Edwin et Odin

Texte original en français

La version néerlandaise est en-dessous.

Il y a quelques semaines, alors alité et confronté en pleine nuit à une montée de fièvre due au coronavirus, et à son cortège de pensées morbides, je n’ai pas réussi, seul, à trouver le médicament que je cherchais dans l’armoire à pharmacie. Le lendemain matin, alors que mon épouse me l’apportait, je me suis étonné de pouvoir lire de mes seuls doigts le mot « paracétamol » inscrit en relief sur l’emballage. Comme un enfant qui s’émerveille de ce qu’il découvre, j’ai compris un peu plus l’utilité du braille, et la justification de tous mes efforts pour l’apprendre.

Pour moi, l’apprentissage du braille est un double « challenge ». C’est d’abord la méthode néerlandaise que j’utilise et qui ajoute une étape mentale supplémentaire de traduction. Mais c’est surtout la sensibilité de mes doigts qui est mon grand défi. Elle diminue avec l’âge, et même si un test préalable à vérifié mon aptitude, je sais que cela va prendre du temps pour la développer. Parfois frustré de la lenteur de mes progrès, j’en viendrais presque à douter de mon compatriote Louis BRAILLE, inventeur de ce langage au 19ème siècle. Car, quand je bute sur un mot, je me retouve dans une impasse : est-ce mon vocabulaire néerlandais qui est limité, ou mon doigt qui me trahit ?

J’apprends le braille avec Edwin et Odin.

Mais pourquoi apprendre le braile alors que la technologie offre déjà des solutions impressionnantes aux malvoyants ?

« Le braille est justement utile dans la période actuelle », me dit Edwin. « On pourrait penser qu’avec la reconnaissance vocale, on n’en a plus besoin. Ce n’est pas le cas. Si je demande à quelqu’un d’écouter un texte d’une page et de m’en faire un résumé, je recevrais une autre version que celle obtenue après l’avoir parcouru avec les yeux ou les doigts. Ecouter n’est pas lire. Le cerveau ne traite pas l’information de la même façon et la représentation exacte des mots en offre un exemple. Ton prénom Tanguy m’était inconnu. La reconnaissance vocale m’avait proposé une version phonétique. C’est le braille qui m’a donné l’orthographe exacte et … la surprise d’y découvrir un y. »
Il m’expliqua de même, que quand on veut écrire un courriel important, un texte créé automatiquement par un algorithme d’ordinateur peut parfois réserver des surprises. D’autant plus dans une langue comme le français qui foisonne d’homonymes. Un contrôle des mots par le braille est une sage précaution, avant de cliquer sur le bouton « Envoyer l’email … ».

Edwin conçoit son rôle au delà de sa mission d’enseignement. Lui-même aveugle de naissance, il veut partager son expérience et son savoir-faire pour aider ses élèves en dehors du cadre du braille.

« Pour moi le niveau de handicap de mes élèves n’est pas important. Je vois la personne humaine et j’essaie d’apporter une aide adaptée en fonction de ce qu’elle est et de ce qu’elle veut. C’est pourquoi je consacre du temps pour faire connaissance et pour construire une confiance mutuelle. De fait, au fil des ans, j’ai rencontré beaucoup de personnes avec qui j’ai parfois partagé de belles choses, parfois intimes ou difficiles, d’autres fois amusantes. Je me souviens d’une femme qui me confiait son souhait d’avoir un chien guide. Elle en avait parlé à son mari qui lui avait aussitôt répondu : « ne fais pas cela s’il te plait, car je suis ton chien guide ». Je me suis alors demandé comment l’aider, car si cette réaction semblait bien gentille, ce qu’elle cherchait était de rester autonome. Je lui ai alors demandé quand était le jour anniversaire de son mari.
– Par hasard, c’est dans 2 semaines, m’a-t-elle répondu.
– Tu sais ce que tu dois faire ? Tu lui offres un panier à chien pour son anniversaire. Bien sur, c’est un peu le prendre à ses propres mots, mais c’est surtout un moyen efficace de lui faire prendre conscience, avec humour, de tes propres besoins. »

Le premier jour, Edwin m’a accueilli dans son bureau en m’indiquant ma chaise, près de la fenêtre. Alors que je m’aidais d’une main pour contourner la table, je sentis mon autre main, pourtant restée ballante près du corps, heurter doucement quelque chose de froid, humide et apparemment un peu mou. « Bouh … ! qu’est-ce donc que cela ? » me dis-je tout en poursuivant mon mouvement, comme si de rien n’était, en espérant n’avoir rien déplacé. Mais très vite je me suis senti sourire intérieurement et me tournant vers Edwin, avant de m’assoir je lançais avec enthousiasme : « As-tu un chien ? ». « Oui : Odin, un Labrador croisé Retriever de 8 ans». C’est ainsi qu’Odin m’avait accueillit, moi l’étranger, du bout de sa truffe curieuse.

Depuis ce jour, chaque semaine, j’ai rendez-vous avec Louis BRAILLE pour le challenge, Edwin pour un apprentissage méthodique et bienveillant, et Odin pour une sorte d’apaisement rituel. Ce chien me rassure. Sa discrète présence m’apporte un équilibre, en plus de la tendresse qu’il m’inspire. A chaque fois quand j’arrive, après m’avoir accueilli de sa truffe, il se recouche dans son panier, restant invisible et silencieux, si ce n’est quelques soupirs échappés d’un rêve.

C’est peut-être que, dans ces moments de concentration dans un calme apparent où tout mon corps se mobilise au bout de mes doigts, Odin m’offre par contraste un miroir sans fond qui absorbe et dissipe mes tensions intérieures.

Ik leer braille met Edwin en Odin – Tekst vertaald in het nederlands

Door Google translate, dus alles klopt niet altijd.

Een paar weken geleden, toen ik bedlegerig was en midden in de nacht geconfronteerd werd met een toename van coronavirus-koorts en de reeks ziekelijke gedachten, kon ik het medicijn dat ik zocht niet alleen in het medicijnkastje vinden. Toen mijn vrouw het de volgende ochtend bij me bracht, was ik verbaasd dat ik met mijn enige vingers het woord « paracetamol » in reliëf op de verpakking kon lezen. Als een kind dat verwondert over wat hij ontdekt, begreep ik iets meer het nut van braille en de rechtvaardiging voor al mijn inspanningen om het te leren.

Voor mij is het leren van braille een dubbele uitdaging. Het is allereerst de Nederlandse methode die ik gebruik en die een extra mentale stap van vertalen toevoegt. Maar het is vooral de gevoeligheid van mijn vingers die mijn grote uitdaging is. Het wordt kleiner met de leeftijd, en hoewel een pre-test mijn bekwaamheid heeft gecontroleerd, weet ik dat het tijd zal kosten om te ontwikkelen. Soms gefrustreerd door de traagheid van mijn vooruitgang, zou ik bijna twijfelen aan mijn landgenoot Louis BRAILLE, de uitvinder van deze taal in de 19e eeuw. Want als ik op een woord stuit, sta ik op een dood spoor: is het mijn Nederlandse woordenschat die beperkt is, of mijn vinger die me verraadt?

Ik leer braille met Edwin.

Maar waarom zou je braille leren als technologie al indrukwekkende oplossingen biedt voor slechtzienden?

“Braille is tegenwoordig erg handig”, zegt Edwin. “Je zou denken dat je met spraakherkenning het niet meer nodig hebt. Dit is niet het geval. Als ik iemand vraag om naar een tekst van één pagina te luisteren en deze voor mij samen te vatten, ontvang ik een andere versie dan wat ik kreeg nadat die met de ogen of met de vingers worden gelezen. Luisteren is niet lezen. De hersenen verwerken informatie niet op dezelfde manier, en de exacte weergave van woorden is een voorbeeld. Uw voornaam Tanguy was mij niet bekend. Door spraakherkenning had ik een fonetische versie gekregen. Het was de braille die me de juiste spelling gaf en … de verrassing om er een y in te vinden.  »
Hij legde me ook uit dat wanneer je een belangrijke e-mail wilt schrijven, een tekst die automatisch wordt geproduceerd door een spraakherkenningsalgoritme soms voor verrassingen kan zorgen. Zeker in een taal als het Frans, die rijk is aan homoniemen. Een controle van de woorden met braille is een voorzorgsmaatregel, voordat u op de knop « E-mail verzenden … » klikt.

Edwin ziet zijn rol buiten zijn leeropdracht. Zelf blind vanaf de geboorte, wil hij zijn ervaring en expertise delen om zijn leerlingen buiten het braille kader te helpen.

« Voor mij is de mate van handicap van mijn studenten niet belangrijk. Ik zie de menselijke persoon en ik probeer passende hulp te bieden op basis van wie ze zijn en wat ze willen. Daarom neem ik de tijd om elkaar te leren kennen en wederzijds vertrouwen op te bouwen. In feite heb ik door de jaren heen veel mensen ontmoet met wie ik soms mooie dingen heb gedeeld, soms intiem of moeilijk, soms grappig. Ik herinner me een vrouw die me vertelde over haar wens voor een geleidehond. Ze had met haar man gesproken, die onmiddellijk antwoordde: « Doe dit alsjeblieft niet, want ik ben je geleidehond ». Dus ik vroeg me af hoe ik haar kon helpen, want als deze reactie leuk leek, was ze op zoek naar onafhankelijk zijn. Ik vroeg haar toen wanneer haar man jarig was.
– Toevallig is het over twee weken, antwoordde ze.
– Weet je wat je moet doen? Je biedt hem een ​​hondenmand aan voor zijn verjaardag. Dat is natuurlijk een beetje zoals het op zijn eigen voorwaarden nemen, maar het is vooral een effectieve manier om haar op een humoristische manier bewust te maken van je eigen behoeften.  »

Op de eerste dag begroette Edwin me in zijn kantoor en wees naar mijn stoel bij het raam. Terwijl ik mezelf hielp met een hand om rond de tafel te bewegen, voelde ik mijn andere hand, die nog steeds dicht bij het lichaam hing, zachtjes tegen iets kouds, nats en blijkbaar een beetje zacht sloeg. ‘Boe …! wat is dat? Zei ik tegen mezelf terwijl ik doorging, alsof er niets was gebeurd, in de hoop dat ik niets had bewogen. Maar al snel voelde ik dat ik van binnen glimlachte en me naar Edwin wendde, voordat ik ging zitten zei ik enthousiast: « Heb je een hond? » « . « Ja: Odin, een kruising van een 8-jarige Labrador Retriever ». Dit is hoe Odin mij, de vreemdeling, met zijn nieuwsgierige neus begroette.

Sinds die dag heb ik elke week een afspraak met Louis BRAILLE voor de uitdaging, Edwin voor methodisch en welwillend leren en Odin voor een soort rituele verzoening. Deze hond stelt me ​​gerust. Zijn discrete aanwezigheid brengt mij evenwicht, naast de tederheid die hij in mij inspireert. Elke keer als ik aankom, nadat hij me met zijn neus heeft verwelkomd, gaat hij weer in zijn mand liggen, onzichtbaar en stil, op een paar zuchten na uit een droom.

Misschien is het dat op die momenten van concentratie in een schijnbare rust, waar mijn hele lichaam binnen mijn vingertoppen wordt gemobiliseerd, Odin mij daarentegen een bodemloze spiegel aanbiedt die mijn eigen innerlijke spanningen absorbeert en verdrijft.